Prawidłowy rozwój mowy jest jednym z kluczowych filarów rozwoju człowieka, warunkującym jego funkcjonowanie społeczne, emocjonalne oraz późniejszą edukację. Choć przebieg tego procesu charakteryzuje się pewną zmiennością, w diagnostyce logopedycznej obowiązują ściśle określone normy rozwojowe. Znajomość kamieni milowych oraz umiejętność wczesnego identyfikowania tzw. „czerwonych flag” pozwalają na terminowe wdrożenie ewentualnej terapii. Warto również pamiętać, że stymulacja aparatu artykulacyjnego odbywa się nie tylko poprzez ćwiczenia mowy, ale także poprzez codzienne nawyki, w tym prawidłowo zbilansowaną, różnorodną dietę.
W tym artykule przedstawimy Ci normy rozwojowe, dowiesz się w jaki sposób codzienna dieta może wspierać aparat mowy Twojej pociechy oraz w jakich sytuacjach lepiej nie zwlekać z wizytą u logopedy.
Rozwój mowy, a wiek dziecka
Aparat artykulacyjny dziecka dojrzewa stopniowo, co przekłada się na kolejność pojawiania się poszczególnych głosek oraz struktur składniowych. Mowa dziecka ewoluuje z miesiąca na miesiąc. Ważna jest uważna obserwacja oraz wiedza na co zwrócić szczególną uwagę.
Mimo, że dziecko około 3. roku życia powinno zacząć tworzyć proste, 2–3 wyrazowe zdania (np. „mama tu siedzi”, „miś je”, „idę spać”). Warto mieć świadomość, że normy te są pewną ramą, która sygnalizuje prawidłowy rozwój dziecka. Pierwsze zdanie z ust dziecka nie musi pojawić się równo z wybiciem godziny trzecich narodzin, natomiast nie warto zwlekać do 4 roku życia – jeśli obserwujemy, że dziecko nie podejmuje prób budowania wspomnianych zdań – jest to wyraźna wskazówka, by skontaktować się z logopedą.
Rodzice często przychodzą do Nas z pytaniem: kiedy moje dziecko zacznie poprawnie wymawiać głoskę r?
Wówczas uspokajamy – aparat artykulacyjny dziecka w okresie wczesnego dzieciństwa wykonuje tytaniczną pracę – między 3. a 6. rokiem życia głoska „r” może być naturalnie zastępowana przez głoskę „l”. Nie jest to powód do zmartwień, lecz naturalny etap, podczas którego kompetencja się wykształca.
Niepokój może budzić sytuacja, w której dziecko po 3. roku życia zamiast głoski „r” wypowiada „j”, lub wspomniane „l” po 6 roku życia. Wtedy rzeczywiście warto udać się na konsultację logopedyczną. Dziecko powyżej 6. roku życia powinno realizować już wszystkie głoski prawidłowo, włącznie z trudną głoską „r”.
Dieta, a mowa
Słoiczkowe posiłki, musy w tubkach, blendowane zupy, a następnie trudności logopedyczne. Czy to przypadek? To moment, w którym pada pytanie: Czy to co dziecko je może realnie wpływać na jego wymowę?
Mało kto zdaje sobie sprawę, że sposób, w jaki dziecko je, ma ogromny wpływ na rozwój mięśni odpowiadających za mowę.
Pzygotowanie narządów mowy (języka, warg, żuchwy) do precyzyjnych ruchów artykulacyjnych odbywa się m.in. podczas czynności fizjologicznych, takich jak odgryzanie, żucie i gryzienie. Właśnie dlatego w diecie dziecka powinno znajdować się dużo produktów (głównie warzyw) o twardej strukturze, takich jak marchewka, kalarepa czy rzodkiewka. Ich gryzienie i żucie doskonale stymuluje aparat mowy. Długotrwałe podawanie posiłków w formie zblendowanej, półpłynnej lub w postaci musów (np. z tubek) uniemożliwia właściwy trening funkcjonalny aparatu oralnego, co bezpośrednio przekłada się na wady wymowy i zaburzenia połykania. Czy to znaczy całkowitą eliminację tego rodzaju pokarmu? Nie. Warto jednak zadbać o to, by struktura posiłków pozostała zróżnicowana.
Sygnały alarmowe
No dobrze, ale czy są takie sytuację, kiedy nie należy zwlekać z wizytą u logopedy?
Tak, takie sytuacje istnieją (i choć nie trzeba wówczas wzywać karetki) warto skonsultować się ze specjalistą i uzyskać profesjonalną pomoc w rozwoju mowy dziecka. Oto lista sytuacji, w których wizyta u logopedy jest wskazana:
- Dziecko podczas mówienia wkłada język między zęby.
- Dziecko powyżej 3. roku życia mówi w sposób niezrozumiały dla otoczenia (z wyłączeniem najbliższego środowiska domowego).
- Dziecko regularnie śpi z otwartą buzią i/lub chrapie
- Dziecko powyżej 3. roku życia nie wymawia głosek k, g.
- Dziecko powyżej 4. roku życia nie wymawia głosek s, z, c, dz.
- Dziecko powyżej 5. roku życia nie wymawia głosek sz, ż, cz, dż.
Rozwój mowy jest procesem złożonym, determinowanym zarówno przez sprawność układu nerwowego i narządów artykulacyjnych, jak i środowisko, w którym wychowuje się dziecko. Dbałość o prawidłowe nawyki żywieniowe od najmłodszych lat oraz wnikliwa obserwacja etapów rozwojowych pozwalają na wczesne wykrycie ewentualnych trudności.
W przypadku zaobserwowania jakichkolwiek nieprawidłowości, nie warto zwlekać z wizytą u specjalisty, nie warto samemu szukać wyjaśnień – dziecko rzadko samodzielnie „wyrasta z trudności”, mitem jest, że chłopcy mówią później, prawdą jest z kolei, że wczesna diagnoza i odpowiednio dobrana terapia stanowią najskuteczniejszą drogę do zapewnienia dziecku swobody komunikacyjnej.
